Ay, Güney Yarım Küre’de Neden Ters Görünür?

Yazar Melisa Kuraloğlu

Gezegenimizin Kuzey Yarım Küre’sinde yaşadığımız için uzaya daima aşikâr bir açıdan bakıyoruz, bu yüzden de Ay’ın spesifik bir görünümüne aşinayız.

Kuzey Yarım Küre’nin dışına hiç seyahat etmezseniz; sadece Avrupa, Kuzey Amerika, Asya ve Kuzey Kutbu’nda bulunursanız Ay’ı çabucak hemen her vakit tıpkı formuyla görürsünüz. Güney Yarım Küre’ye, yani Güney Amerika, Güney Afrika, Avustralya yahut Yeni Zelanda üzere yerlere gittiğinizde ise Ay’ın tepetaklak göründüğünü fark edersiniz. Tıpkı halde, Güney Yarım Küre’de görünen gökyüzüne alıştıysanız Kuzey Yarım Küre’ye geçtiğinizde Ay’ı aksi dönmüş bir biçimde görürsünüz.

Ay, fotoğraflarda yahut sinemalarda birçok vakit Kuzey Yarım Küre’deki haliyle göründüğü için Dünya’nın her yerinde bu türlü göründüğü algısı oluşmuştur.

Ay’a Kuzey Yarım Küre’den bakmanın Güney Yarım Küre’den bakmaktan hiçbir ayrıcalığı bulunmamaktadır. Ancak biz Kuzey’i tarih boyunca “yukarı” istikameti olarak tanımladığımız için gök cisimlerini her vakit bizim bakış açımıza nazaran tasvir ettik. Bu nedenle, Kuzey Yarım Küre’den bakılınca Ay’ı zıt dönmüş olarak değil de düz olarak görmek ve çizimlere bu halde aktarmak bize olağan gelir.

Şayet Kuzey Kutbu’nda yaşayan birisi “yukarı” bakacak biçimde durursa, Güney Kutbu’ndaki diğer bir kişinin başı da ayaklarının altındaki yeryüzüne nazaran “yukarı” bakacak halde durursa bu durumda ikisinin de başı büsbütün aykırı istikametlere bakmış olacaktır.

Ay, Güney Yarım Küre'de Neden Ters Görünür? - ay guney yarim kurede neden ters gorunur 0 vugsAXGU

Kuzey Kutbu’nda yaşayan kişi, üst kısmı koyu bölgelerle kaplı, alt kısmı ise açık renkli, parlak olan bir Ay görürdü. Güney Kutbu’nda başı farklı istikamete hakikat bakan birisi için Ay’daki koyu bölgeler bu sefer Ay’ın alt tarafında görünürken, parlak kısım üst tarafta olacak formda görünürdü.

Şayet Kuzey ve Güney Kutbu’ndan Ekvator’a hakikat hareket edecek olsaydılar, “yukarı” istikametleri Dünya’nın eğimi nedeniyle değişeceğinden, Ay’ın kendilerine nazaran dönmüş olduğunu görürlerdi.

Ay, Güney Yarım Küre'de Neden Ters Görünür? - ay guney yarim kurede neden ters gorunur 1

Kuzey Kutbu’ndaki kişi, Kuzey Kutbu’ndan ayrılmayıp da Güney Kutbu’ndaki kişinin bakış açısından gökyüzünü görmek isteseydi, tam manasıyla amuda kalkması gerekirdi. Ama bu halde durarak da Güney Yarım Küre’de duran birisinin gördüğü şeyleri Dünya’nın şişkinliği(eğimi) nedeniyle göremezdi.

Ekvator’un 45 derece kuzeyinde yaşayan(Kuzey Kutbu ile Ekvator’un tam ortasında) ve Ekvator’un 45 derece güneyinde yaşayan (Güney Kutbu ile Ekvator’un tam ortasında) duran iki kişi düşünelim. Yerde, her ikisi de “yukarı” lakin birbirine nazaran 90 derece olacak halde bakıyor olsun. İki Ay gözlemcisi yer değiştirebilseydi, Ay’ın yaklaşık 90 derece döndüğünü söylerlerdi. Bu, üstteki Kuzey ve Güney Kutbu örneğinde belirtilen bakış açısının değişme olgusuyla tıpatıp birebirdir.

Yarım küre değişikliği yapıldığında yalnızca Ay’ın değil tüm gökyüzünün görünümü değişir.

Ay, Güney Yarım Küre'de Neden Ters Görünür? - ay guney yarim kurede neden ters gorunur 2 fKI2TSVO

Birtakım kuzey takımyıldızları güneyden gözlemlenemez. Ancak kuzeyde kışın gökyüzünde tespit edilmesi en kolay ve en parlak ekip yıldızlarından biri olan Orion iki yarım küreden de görülebilir. Tıpkı Ay’ın imajı üzere Orion Takımyıldızı’nın da art plan yıldızlara nazaran tarafı ve formu, Dünya üzerindeki gözlemcinin pozisyonuna bağlı olarak değişecektir.

Related Posts

Leave a Comment