Kepler Verilerini İnceleyen Yapay Zeka 300 Ötegezen Keşfetti

Yazar Mehmet Dursun

NASA’nın birinci özel dış gezegen bulma ‘avcısı’ olan Kepler Uzay Teleskobu, kullanımda olduğu sırada güneş sistemimizin dışında potansiyel olarak üzerinde yaşanabilir kaidelere sahip dünyalar arayışı kapsamında yüz binlerce yıldızı gözlemledi. Bu müşahedeler sırasında teleskopun derlemiş olduğu liste, teleskobun yıllardır kullanılmıyor oluşuna karşın yeni keşiflere ışık tutmaya devam ediyor.

Uzmanların halihazırda yıllardır incelemekte olduğu bu dataları daha süratli ve verimli bir biçimde tarayan ExoMiner isimli yeni bir yapay zeka algoritması ise, Kepler’in evvelce derlemiş olduğu dataları inceleyerek bilinmeyen 300’den fazla yeni ötegezegen keşfetti.

Bulunan ötegezegenlerden hiçbirisi hayat için uygun şartlara sahip değil

Kasım 2018’de çalışmayı durduran teleskop, yıldız diskinin önünden geçen bir gezegenin neden olabileceği yıldızların parlaklığında süreksiz azalmalara bakıyordu. Fakat bu parlaklıkta azalmaların hepsi dış gezegenler sebebiyle olacak diye bir kural olmadığından NASA’nın bilim insanları, yanlışı sahiden ayırt edebilecek daha detaylı prosedürlere başvurmak durumunda kalıyordu. Şu ana kadar 3.000’i doğrulanan -ki bilinen toplam ötegezegen sayısının 4,539 olduğunu düşündüğümüzde bu hayli büyük bir oran- binlerce gezegen adayı tespit eden Keplerin de 10 yıllık hizmeti boyunca bol bol data topladığını göz önüünde bulundurduğumuzda bunun, kâfi bilgi sağlandığında öğrenebilen ve yeteneklerini geliştirebilen bir yapay zeka olan ExoMiner’lık bir iş olduğu söylenebilir.

Her bir aday ötegezegen için Kepler bilgilerini inceleyen bilim insanlarının yapması gereken şey; ışık eğrisine bakıp gezegenin yıldızın ne kadar büyük bir kısmını kapladığını hesaplamak ve kelamda gezegenin yıldızın diskini geçmesinin ne kadar sürdüğünü tahlil etmekti. Kimi durumlarda ise gözlemlenen parlaklık değişikliklerinin yörüngedeki bir ötegezegen ile açıklanması pek mümkün değildi. Büsbütün birebir süreci daha verimli bir biçimde takip eden ExoMiner algoritması da Kepler gezegen kataloğuna 301 ötegezegen eklenmesini sağladı. Lakin maalesef ki onaylanan bu yeni gezegenlerden hiçbirisi üzerinde yaşama elverişli şartlara sahip değil.

NASA Ames Araştırma Merkezi’nden Üniversiteler Uzay Araştırmaları Derneği’nde ExoMiner proje önderi ve makine tahsili yöneticisi olan Hamed Valizadegan, “ExoMiner bir şeyin gezegen olduğunu söylediğinde, onun bir gezegen olduğundan emin olabilirsiniz,” diyerek algoritmanın son derece hakikat ve öteki makine sınıflandırıcılar ile insanlardan daha muteber olduğunu kaydetti. Bilim insanları, maharetlerini kanıtlayan ExoMiner’ı artık de NASA’nın mevcut Transit Exoplanet Survey Satellite (TESS) yahut Avrupa Uzay Ajansı’nın Planetary Transits and Ocillations of Stars (PLATO) üzere yaklaşmakta olan ötegezegen arama vazifelerinden elde edilen bilgileri taramaya yardımcı olmak için kullanmak istiyor.

Related Posts

Leave a Comment