Normal Depremlerden Uzun Süren Bir Deprem Türü Keşfedildi

Yazar Ahmet Yılmazerdirer

Ruhr-Universität-Bochum tarafından yapılan bir basın açıklamasına nazaran bir araştırma grubu; British Columbia, Kanada’daki bir alanda yeni bir sarsıntı çeşidi tespit etti. Birkaç kilometre uzaklıktaki bir enjeksiyon kuyusunu çevreleyen sekiz sismik istasyondan oluşan bir ağ ile Geological Survey of Canada, Ruhr-Universität Bochum ve McGill Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaklaşık 350 zelzelenin sismik bilgilerini kaydetti. Kaydedilen bilgilerde tespit edilen sarsıntıların yaklaşık %10’unun, daha yavaş kırılmak üzere volkanik alanlarda yaşanan zelzelelere emsal özellikler sergilediği gözlemlendi.

Yeni zelzele çeşidinin, birebir büyüklükteki öteki sarsıntıların tersine, daha yavaş gerçekleştiği ve olağandan uzun sürdüğü kaydedildi. Sarsıntının, batı Kanada’da petrol ve gaz çıkarmak için kullanılan bir sistem olan hidrolik kırılma tarafından tetiklendiği belirtildi.

Yeni sarsıntı çeşidi, klasik zelzelelerle sismik kaymanın bir ‘ara formu’

Şimdiye kadar uzmanlar, hidrolik kırılma esnasında meydana gelen zelzeleleri iki farklı süreçle açıklamaktaydı. Bunlardan birincisine nazaran kayaya pompalanan sıvı, kuyunun yakınlarında bulunan yeraltı kayalarında yeni bir çatlak oluşturmaya yetecek büyüklükte bir basınca sebep oluyor.

Artan basınçla birlikte de mevcut fayları etkileyerek zelzelesi tetikleyebilen büyüklükte bir biriken güç açığa çıkıyor. İkinci açıklamaya göreyse yeraltı enjeksiyonu kaynaklı sıvı basıncı artışı, etrafta bulunan kayalar üzerde daha uzun uzaklıklarda tesirli olan elastik gerilim değişimlilerine sebep oluyor ve bu değişimlerin fayların bulunduğu kayalarda gerçekleşmesi durumunda da zelzele tetiklenebiliyor.

Normal Depremlerden Uzun Süren Bir Deprem Türü Keşfedildi - normal depremlerden uzun suren bir deprem turu kesfedildi 0

Son vakitlerde ise sayısal modeller ve laboratuvar tahlilleri, öteki yerlerde tektonik faylarda gözlemlenen sürecin enjeksiyon kuyularının yakınındaki faylar üzerinde de yaşandığı sonucuna ulaşmıştı. Rastgele bir sismik güç salmayan yavaş kayma biçiminde başlayan ve ‘Sismik kayma’ olarak isimlendirilen bu süreç; yakındaki faylar üzerinde süratli kaymalara ve sarsıntıya yol açmasına neden olan değişikliklere de sebep olabiliyor.

Fakat sismik kaymadan kaynaklanan sismik gücün olmaması ve kelam konusu fayların boyutu, bu olayın tabiatta gözlemlenmesini oldukça güç bir hale getirebiliyor. Bu sebeple de araştırmacılar şimdi tetiklenmiş sarsıntılar ile asismik kaymalar ortasında bir temas olduğunu somut olarak belgeleyebilmiş değiller. Lakin araştırma grubu, yakın vakitte keşfedilen bu yeni yavaş sarsıntıları, klâsik sarsıntı ve sismik kaymanın bir orta formu olarak ve münasebetiyle da kuyuların yakınında da sismik kaymanın meydana gelebileceğinin dolaylı delili olarak yorumluyor. Bu sebeple de araştırmacılar yeni çeşidi hibrit frekans dalga biçimi sarsıntıları (EHW) olarak isimlendiriyor.

“Tetiklenmiş zelzelelerin öteki birden fazla zelzele üzere davrandığını ve kabaca birebir kırılma suratına sahip olduğunu varsaymıştık, saniyede iki ila üç kilometre” diyen, araştırma grubundan Rebecca Harrington, durumun aslında bu türlü olmadığını belirtiyor. Buna nazaran araştırmacıların kaydettiği bilgilerden 1.5 büyüklüğündeki klâsik bir sarsıntıdan kaynaklanan sarsıntı yaklaşık yedi saniye sonra kesilirken, tıpkı büyüklükte bir EHW zelzelesi on saniyeden fazla sarsılmaya devam ediyor. Keşfin, kırılma tarafından tetiklenen sarsıntıların neden olduğu hasarı en aza indirmede yardımcı olabileceği varsayım ediliyor.

Related Posts

Leave a Comment