Uzay Yasası: Gezegenlerarası Hükümetlerin Birinci Adımı mı?

Yazar Mehmet Dursun

Geçmişte uzay çalışmaları, hükümetlerin rekabet ettiği bir bilim alanı olarak göze çarpıyordu. Son yıllarda ise özel teşebbüslerin çalışmaları sürat kazanırken, NASA, ESA ve JAXA üzere kurumların da faaliyetlerinde artış görülüyor.

2021 yılında planlanmış çok sayıda Mars seyahati, Ay vazifeleri ve daha pek çok uzayda gerçekleştirilecek çalışma bulunuyor. Bu çalışmaların çerçevelerinin çizilmesi ve temel kurallarının belirlenmesi ise apayrı bir macera olarak göze çarpıyor.

Galaktik hükümet gerçek olur mu?

Uzay çalışmalarının tahminen birkaç yıl sonraki maksadı koloniler kurmak değil fakat uzun vadeli planlar ortasında başta Mars olmak üzere gezegenlere kurulacak koloniler ve asteroid madenciliği muhakkak yer alıyor. Bu keşiflerin nasıl yönetileceği ise şimdiden bir tartışma konusu.

SpaceX CEO’su Elon Musk, bilinen en kıymetli uzay öncülerinden de biri. Hatta daha evvel de kendisinin Mars kolonisinin idaresi hakkında fikirlerini öğrenme fırsatı bulmuştuk. Musk şimdiden uzay kanunları için altyapıyı hazırlayanlardan da biri olarak öne çıkıyor.

Spacex’in Starlink kullanıcı kontratında, Mars’ın “özgür bir gezegen” olarak tanınması gerektiği ve Dünyamerkezli hükümetlerin Marslı aktiviteleri üzerinde bir karar yetkisinin olmadığı belirtilmişti.

Mars’ta Marslı üzere yapmak

Uzay Yasası: Gezegenlerarası Hükümetlerin Birinci Adımı mı? - d57acd06a3f072ee7ade33b26795d989ccfdac5e

Pekala Mars’ta yaşanabilecek mümkün uyuşmazlıklar nasıl çözülecek? Starlink’in kullanıcı kontratına nazaran uyuşmazlıklar kendini yönetme prensibiyle çözülecek. Düzgün niyetle kurulacak olan bu sistem, Mars yerleşimlerinde geçerli olacak.

Memleketler arası hukuk şirketi olan Hogan Lovells’ten Randy Segal’a nazaran Mars’ta kanunlar olması makûs bir fikir değil. Günümüz dünyasında pek çok ülkenin haklar ve düzenlemeler konusunda kendi içinde rekabet halinde olduğunu söyleyen Segal’a nazaran Musk, yasalar üzerinde baş patlatarak aslında kimsenin bakmadığı bir alanda düşünüyor.

Segal’in görüşüne nazaran biri Mars’ta koloniler kurduğu vakit Mars’ın kendi kanunları olmalı. Herkesin Mars üzerinde kelam sahibi olmaya çalışmasındansa birinin sorumluluk alması hayli kıymetli bir nokta.

Mars Anayasası

Uzay Yasası: Gezegenlerarası Hükümetlerin Birinci Adımı mı? - eb84a6047be8756419c3e448b14ae7ffd5bcc563

Dünya’dan insanları Mars’a götürürken Mars için de kurallar koyulması gerekiyor. Haliyle bu kurallar her ülke için farklı başka belirlenmek yerine tek bir kural seti olabilir. Emsal bir durum Memleketler arası Uzay İstasyonu üzere çalışmalarda da geçerli. Hangi ülkeden olursa olsun astronotlar ve kozmonotlar birebir kurallara uyuyor.

Pekala bu kurallara ne isim verilecek? Mars yönergesi? Mars anayasası? Aslında bu kurallara istenilen her şey denebilir. Koloni kullanım kuralları bile dense tıpkı yaptırım gücüne sahip olacaktır, çünkü Mars ülkelerin egemenlik alanının dışında. Haliyle bu kuralların üstünde bir kanun ya da kural yapan yok.

Segal, konsept olarak düşünüldüğünde çok fazla habercinin Musk’ın ne dediğine odaklandığını söylerken, temelde düşünülmesi gereken noktanın da Mars için birden fazla kural olması durumunda ne olacağını pahalandırmak olduğunu söyledi.

Bizim bir galaktik uygarlık vardı, o ne oldu?

Uzay Yasası: Gezegenlerarası Hükümetlerin Birinci Adımı mı? - 24a79ebad000ec645525427dc6eaaa4787332c34

En yalın haliyle baktığımızda önümüzde 3 farklı senaryo yer alıyor. Bunlardan birincisinde ülkelerin bölgeleri olması ve bu bölgelerde ülkelerin maddelerinin tesirli olması senaryosu. Bir nevi Amerika’nın kolonileştirilmesi vol. 2 senaryosu yani.

İkinci alternatif ise kolonicilerin, bu örnekte Musk’ın, tıpkı vakitte kural koyucu olması. Bu da ortaya farklı bir senaryo çıkarıyor: Mars’ın tamamı hakkında karar verebilir mi? Yoksa farklı koloniciler kendi kolonileri için mi kural koyacak?

Son senaryo ise daha şimdiden Dünya üzerinde Mars kurallarının yazılması. Bunu ülkeler ya da özel seçilmiş konseyler gerçekleştirebilir. Böylelikle anayasası burada yazılsa da gezegen çapında geçerli Mars kanunları belirlenmiş olabilir.

Artemis’e yenileme

Uzay Yasası: Gezegenlerarası Hükümetlerin Birinci Adımı mı? - e9e0b451a2b73a1099740c465efd1fde78146d73

Sydney Üniversitesi’nden Hukuk Profesörü olan Donald Rothwell de 1967 yılında NASA sponsorluğunda hazırlanan Artemis kontratının yenilenmesi gerektiğini söz ediyor. Bu mutabakat temelde uzay çalışmalarının yasal ve etik hudutlarını çizen ve ajanslar ortasında bir uzlaşma belirten bir muahede idi. Misal bir durum öteki çalışmalar için de geçerli olabilir.

Rothwell ayrıyeten halihazırda muahede kurallarına nazaran çalışan SpaceX ve Blue Origin üzere firmaların daha şimdiden mutabakat kurallarını zorlamaya başladığını söylüyor. ABD merkezli bu firmalar, şu anda ABD’nin memleketler arası yasa ve mutabakatlara uygun olarak yaptığı ulusal maddelere nazaran hareket ediyor.

Sonuç olarak Mars ve Ay başta olmak üzere uzayla ilgili olarak yapılacak olan çalışmalar, gelecekte bu soruların daha geniş kitlelerce cevaplanmasının da yolunu açacak. Sizce Mars’ta koloniler kurulduğunda idaresi nasıl gerçekleştirilecek?

Related Posts

Leave a Comment